EnergieGids | 16 september 2015

Column door Mark van Baal

Als ingenieur heb ik lang geroepen dat ingenieurs de loop der geschiedenis bepalen. Ik ergerde me bijvoorbeeld aan betogen over de cruciale rol die de Franse revolutie en Napoleon hebben gespeeld in de manier waarop wij nu leven. De industriële revolutie en Denis Papin (uitvinder van de stoommachine) hebben een vele male grotere invloed op de manier waarop wij nu leven, zei ik dan.

Intussen ben ik ouder en wijzer. Natuurlijk spelen ingenieurs een hoofdrol in het ontwikkelen van nieuwe technologieën die ons leven veranderen, maar de mensen die de nieuwe business modellen bedenken en toepassen, hebben een minstens zo belangrijke rol.

Het was bijvoorbeeld niet alleen de technische doorbraak van de lopende band die de doorbraak van de T-Ford bewerkstelligde. Het business model van een auto kopen op afbetaling (een noviteit begin vorige eeuw) zorgde ervoor dat de Amerikanen in no time overschakelden van paardenkoetsen op auto’s.

Kodak ging niet failliet, omdat het te laat was met het ontwikkelen van digitale fotografie (Kodak had de technologie zelf in huis). Kodak ging failliet, omdat het geen nieuw business model kon bedenken ter vervanging van zijn lucratieve fotorolletjes en fotopapier.

Een directeur (van een scheepsbouwer) formuleerde het zo in een interview over innovatie: “Op technische problemen zet ik gewoon een paar getalenteerde ingenieurs. Dat komt wel goed. Het is veel moeilijker om collega’s, financiers en klanten te overtuigen dat ze geld kunnen verdienen met die nieuwe technologie.”

Zo is het ook met duurzame energie. De techniek is al jaren en wordt steeds goedkoper. Het bouwen van energiezuinige kantoren bijvoorbeeld is technisch geen probleem. Het oude business model van de vastgoedmarkt remde energiezuinig bouwen echter af om de simpele reden dat huurders vooral keken naar de kale vierkante meterprijs. Nu vastgoedondernemers huurprijzen inclusief energie aanbieden, komen er wel energiezuinige kantoorpanden van de grond. Een simpele verandering in het business model maakt zo een technische doorbraak mogelijk.

Op de zonnepanelenmarkt zijn pay-as-you-go modellen in opkomst, waarbij de dakbezitter geen investering hoeft te doen, maar alleen betaalt voor de zonnestroom van zijn dak.

Tesla schudt de automarkt op door niet alleen een nieuwe technologie te brengen, maar door er ook een nieuw business model aan te koppelen. Wie nu een Tesla koopt, kan zijn auto bijvoorbeeld altijd gratis laden bij een Tesla supercharger.

Waarom aarzelen de grote energiebedrijven in de energietransitie? Niet omdat ze de nieuwe techniek niet begrijpen. Shell maakte in de jaren 90 prima zonnepanelen. Alleen durfde Shell het niet aan om zijn lucratieve business model van olie winnen en verkopen te vervangen door een nieuwe techniek met een nieuw business model.

Duurzame energietechnologie hoeft niet meer te worden uitgevonden. Die is er. Degenen die de slimste nieuwe business modellen bedenken, winnen de energietransitie. Samen met ingenieurs natuurlijk.

Mark van Baal is energiejournalist en oprichter van Follow This, een beweging van Shell-aandeelhouders die Shell willen bewegen over te schakelen op duurzame energie zodat de wereldwijde energietransitie veel sneller gaat. www.follow-this.org

Lees ook: Vier wereldwijde gevolgen van de Nederlandse klimaatzaak en Ben van Beurden op de Energiebeurs