Energeia | De klimaattop COP30 in Brazilië laat zien dat het nodig is om te breken met “de mythe dat de vraag naar olie- en gas nu eenmaal groeit”, betoogt Mark van Baal in een opiniestuk in Energeia. “Druk van iedereen, van afnemers, overheden, rechters tot aandeelhouders, is cruciaal.”
Af en toe nodigt een CEO van een grote oliemaatschappij me uit voor een kop koffie. Na afloop ben ik altijd uitgeput.
Het gesprek verloopt altijd als volgt: wij proberen het bestuur te overtuigen hoe geweldig het zou zijn voor hun bedrijf en de wereld als ze hun volle gewicht achter de energietransitie zouden zetten. Voor zo’n koerswijziging hebben ze een mandaat van aandeelhouders nodig — precies wat onze resoluties bieden.
Van de overkant komt steevast de oproep om te stoppen met klimaatresoluties, gevolgd door een ontspannen glimlach en vervolgens de zin: “De vraag naar olie en gas groeit nu eenmaal.”
Even later schudden we elkaar de hand, alsof we onze onenigheid willen bevestigen, en loop ik door de stille gangen van de directieverdieping naar de lift. Terwijl ik afdaal naar straatniveau, denk ik: “Heb ik slecht geslapen vannacht?”
Iedereen die hoopvol naar de COP30 klimaatconferentie in Brazilië was afgereisd, zal nog veel vermoeider in het vliegtuig stappen. Niet vanwege de nachtelijke onderhandelingen, maar vanwege een vergelijkbare botsing van wereldbeelden. Mensen die alles bij het oude willen laten, vreten energie bij mensen die de wereld willen verbeteren.
Het slotakkoord zegt niets over het vervangen van fossiele brandstoffen door duurzame energie. Meer dan tachtig landen wilden het afbouwen van fossiele brandstoffen in het slotakkoord, maar een kleine groep olieproducerende landen blokkeerde dat.
Het bevestigt dat het probleem niet aan de vraagkant, maar aan de aanbodkant ligt. De vraagkant kan weinig beginnen wanneer energieleveranciers weigeren alternatieven aan te bieden.
Het argument dat consumenten nu eenmaal om olie en gas vragen, houdt geen stand. Niemand vraagt om fossiele energie. Iedereen vraagt om energie en het liefst duurzame energie. Jaren geleden werd elektrisch rijden weggezet als iets waar geen vraag naar was. De vraag bleek er wel degelijk — alleen het aanbod ontbrak.
Voor energie geldt: fossiele-brandstoffenbedrijven, of ze in handen zijn van staten of aandeelhouders, bepalen het gebruik. De olie- en gasindustrie staat al een halve eeuw op de rem. Volgens Global Witness waren er 1.600 fossiele lobbyisten in Belém.
Het argument dat je deze bedrijven niet kunt verwijten vast te willen houden aan hun lucratieve businessmodel in een groeiende markt, houdt niet langer stand. De vraag naar olie en gas gaat namelijk binnenkort pieken, zelfs in scenario’s waarin de wereld het Parijsdoel mist. Volgens de International Energy Agency (IEA) piekt olie in 2030 en gas in 2035 in het zogenoemde STEPS-scenario (2,5°C). Bovendien is schone energie uit bijvoorbeeld zon, wind en batterijen meestal goedkoper dan fossiele energie.
Hoe snel het gebruik van olie en gas omlaag zal gaan, hangt dus af van of energiebedrijven hun fossiele aanbod vervangen door duurzame energie. Olie- en gasbedrijven zouden de leiding kunnen nemen. Dat zou niet alleen goed zijn voor de planeet, maar ook voor hun eigen voortbestaan. In een krimpende markt is winstgevendheid geen vanzelfsprekendheid. Een bedrijf dat niet op tijd zijn aanbod diversifieert, verliest zijn bestaansrecht. Zelfs Saudi-Arabië zal op zoek moeten naar nieuwe inkomstenbronnen. De zon is de meest voor de hand liggende.
Ik begrijp waarom die verandering uitblijft. De meeste mensen hebben een gezonde hekel aan verandering, zelfs als het duidelijk is dat het huidige gedrag slecht is voor je gezondheid – kijk maar naar verslavingen. Bestuurders hebben hun carrière gebouwd op één buitengewoon lucratief model: rijk worden door miljoenen jaren oude brandstoffen uit de bodem te winnen. Het is begrijpelijk dat ze geen zin hebben om over alternatieven na te denken, laat staan iets te doen.
Deze COP laat weinig ruimte voor twijfel: de oplossing ligt aan de aanbodkant. Zonder beweging van de machtige energieproducenten blijft Parijs buiten bereik. Ze gaan niet uit zichzelf overstappen op nieuwe energiebronnen. Druk van iedereen, van afnemers, overheden, rechters tot aandeelhouders, is cruciaal. We moeten afscheid nemen van de mythe dat de vraag naar olie en gas nu eenmaal groeit. Pas wanneer de aanbodkant verandert, kan de wereldeconomie stappen zetten die een verschil maken.
